RAKAMLARLA HASTA GÜVENLİĞİ 1(WHO 9 ÇÖZÜM)
1.Hastane Kaynaklı Enfeksiyonlar Açısından Rakamlar
Hastanelerden edinilen enfeksiyonlardan dünyada 1.4 milyondan fazla insanın zarar gördüğü tahmin edilmektedir (1,2). Sağlık bakımla ilişkili enfeksiyonlar (BİE) dünya çapında meydana gelmekte ve hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeleri etkilemektedir. Gelişmiş ülkelerde, hastaların %5 ile %10’u bir veya daha fazlası enfeksiyona maruz kalmakta ve %15’i ile %40’ının bundan etkilenerek kritik bakıma kabul edildikleri düşünülmektedir (3). Olay yerindeki kaynak azlığında ise enfeksiyon oranı %20’yi aşmaktadır (4) fakat elde edilebilen veriler kısıtlıdır ve gelişmekte olan ve değişen ülkelerde hastalık yükünü değerlendirmek için acilen daha fazla araştırmaya gereksinim duyulmaktadır.
ABD’de 136 hastadan biri hastanede enfeksiyon kapma sebebi ile ciddi bir şekilde hasta olmaktadır (5). Bu ise yılda 2 milyon olaya eşittir ve yıllık olarak yaklaşık 4.5-5.7 milyon $’lık ek bir maliyete 90.000 ölüme sebep olmaktadır. İngiltere’de 100000 BİE vakası olduğu ve NHS maliyetinin minimum 1 milyon sterlini bulduğu(6) ve yıllık olarak 5000 den fazla ölüme sebebiyet verdiği tahmin edilmektedir (7). Meksika’da tahmin 450 000 enfeksiyon, 100000 de 35lik bir yenidoğan ölümünün olduğu ve kaza oranının %4 ile %56 arasında olduğu şeklinde karşımıza çıkmaktadır (8).
DERLEME KAYNAK: Sağlık Bakımıyla İlişkilendirilen Enfeksiyonların Engellenmesi için El Hijyeninin Geliştirilmesi Cilt 1 Çözüm 9 Mayıs 2007, WHO yayınları (Çeviren: Mehmet Nurullah Kurutkan)
2. Kimliklendirme Uygulamalarına Aykırı Davranış Rakamları
Sağlık endüstrisinde, hastaların doğru kimliklendirilmemesi, tedavi hataları, kan nakli hataları, test hataları, yanlış kişi prosedürleri, bebeklerin yanlış ailelere verilmesi gibi sonuçlara yol acar. Kasım 2003 ve Temmuz 2005 arası UK ulusal hasta güvenliği ajansı kayıp hasta bileklikleri ya da yanlış bilgi ile dolu hasta bileklikleri ile alakalı 236 olay rapor etmiştir (1). Ocak 2000 den Mart 2003 e kadar Birleşik Devletler VA 100 den fazla yanlış değerlendirme kaynaklı sorun tespit etmiştir (2). Neyse ki olaylar arasında uygun bağlantılar oluşturmak ve stratejiler yaratmak yanlış kimliklendirme riskini azaltmaktadır.
Kaynak: Hasta Güvenliği Çözümleri Cilt 1 Çözüm 2 Mayıs 2007 WHO Yayınları, (Çeviri: Cemal İyem (Sakarya Üniversitesi İİBF Çalışma Ekonomisi ve Endüstriyel İlişkiler Bölümü Araştırma Görevlisi)
3. Katater Ve Tüplerin Yanlış Bağlanmalarından Kaçınma Rakamları
Amerika Birleşik Devletleri’nde, Ortak Kurul’la bildirilen yedi yetişkin, iki çocuğun da içlerinde bulunduğu dokuz yanlış tüp bağlama vakalarının sekizinde ölüm, birinde ise kalıcı işlev kaybı yaşanmıştır (8). Benzer olaylar Amerika Gıda ve İlaç Kurumu, ECRI, Güvenli İlaç Uygulamaları Enstitüsü, Amerikan Farmakopesi gibi kurumlara da bildirilmiştir. Bu kurumlardan edinilen bilgilerin ışığında tüpün hatalı bağlanması vakalarının sıklıkla olduğu ve birçok örnekte de görüldüğü gibi ölümcül sonuçlara sebebiyet verdiği söylenebilir (9,10).
Ortak Kurul’daki rapora göre vakalarda en sık rastlanılan tüp ve katater çeşitleri santral venöz kataterler, periferal damariçi kataterler, nazogastrik beslenme tüpleri, perkutan endoskopik beslenme tüpleri, periton diyaliz kataterleri, cuff’lı trakeostomi inflasyon tüpleri ve cuff’lı otomatik kan basıncı insüflatör tüpleridir. Vakalar belirli hatalı bağlama örnekleri göstermişlerdir: Endoskopik beslenme tüpünün damariçi katatere bağlanması (dört vaka); kan basıncı insüflatör tüpünün damariçi katatere bağlanması(iki vaka); ve damariçi sıvı enjeksiyonunun kılıflı trakeostomi inflasyon tüpüne bağlanması.
2001–2004 yılları arasında Birleşik Krallıkta üç ölüm bildirilmiştir. 1997 yılından 2004 yılına kadar oral sıvı ilaçların, sprey ve yiyeceklerin yanlışlıkla damar yoluyla verilmesi sonucu zarar veya kayıpla sonuçlanabilecek dört vaka rapor edilmiştir (11). Birleşik Krallıktaki Ulusal Raporlama ve Öğrenme Sistemi, oral sıvı ilaçların damar yoluyla verilmesi üzere 32 raporlanmış vaka tespit etti. Diğer vakalardan yedisinde epidural tedavi damar yoluyla, altısında 1 Ocak 2005’den 31 Mayıs 2006’ya kadar damar yoluyla yapılan tedavilerin epidural yolla gerçekleştirildiği tespit edildi.
Kaynak: Hasta Güvenliği Çözümleri Cilt 1 Çözüm 7 Mayıs 2007 WHO Yayınları (Çeviri: Cemal İyem (Sakarya Üniversitesi İİBF Çalışma Ekonomisi ve Endüstriyel İlişkiler Bölümü Araştırma Görevlisi)
4. Hastanın Bir Elden Diğer Ele Aktarım Sürecinde Ortaya Çıkan Rakamlar
İletişimdeki kesinti ve aksaklıklar 1995-2006 (1) yılları arasında ABD’de Birleşmiş Komisyona (Joint Commission) rapor edilen sentinel olayların temel sebebini teşkil etmektedir. Ayrıca yine ABD’de kötü muameleye karşı sigorta yapan bir acentaya hak iddia etmek için en yaygın olarak gösterilen sebeplerin başında hasta nakli esnasında gerçekleşen şikâyetler gelir(2). Avustralya’da daimi bir özre sebebiyet veren ve engellenebilecek durumda bulunan yan etkilerden kaynaklanmış 30.000 vakanın 25.000’nin % 11’i iletişimle alakalı meselelerden kaynaklanırken bunun aksine yalnız % 6’sı ilgili hekimin mesleki yetersizliğinden kaynaklanmıştır (3).
Kaynak: Hasta Güvenliği Çözümleri Cilt 1 Çözüm 3 Mayıs 2007 WHO Yayınları
5. Konsantre Edilmiş Elektrolit Çözeltilerinin Kontrolü
Konsantre edilmiş potasyum klorid Avustralya’daki, Kanada’daki, İngiltere’deki ve Kuzey İrlanda’daki kuruluşlar tarafından ilaçla tedavide yüksek risk grubu içerisinde tanımlanmıştır (1-8). ABD’de 1996-1997 yıllarında sentinel vaka rapor programının sadece ilk iki yılında on hastanın yoğunlaştırılmış potasyum klorid (KCl) çözeltisinin düzgün kullanılmamasından kaynaklanan ölümü Birlik Komisyonuna rapor edilmiştir(1). Kanada’da 1993 ile 1996 yılları arasında KCl’nin yanlış kullanımından kaynaklanan 23 vaka meydana geldi (2). Ayrıca yoğunlaştırılmış maden tuzlu çözeltilerin yanlış kullanımlarından kaynaklanan kaza ölümleri de rapor edilmiştir (3).
Kaynak: Hasta Güvenliği Çözümleri Cilt 1 Çözüm 5 Mayıs 2007 WHO Yayınları
6. Bakım İntikallerinde İlaçlı Tedavinin Doğruluğunu Sağlama
İlaçla tedavi olarak ilaçların sağlanması, reçeteye yazılması, hazırlanması, verilmesi ve takip edilmesi gibi hatalar geneldir fakat bunlar daha sık bir şekilde reçetelendirme ve hazırlama aşamalarında meydana gelir (1). İlaç hatalarının ABD’de her yıl tahmini olarak 1.5 milyon insana zarar vermesi ve bunlardan binlercesini öldürmesi ve ulusa yıllık olarak en azından 3.5 milyon dolarlık bir maliyet çıkarması bu hataların ne kadar büyük bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir (1). Ayrıca dünyadaki diğer sanayileşmiş ülkeler kendi sağlık sistemleri içerisinde ilaçla tedavideki ters vakaların sebep olduğu ölüm ve yaralanmaların içerisinde kendilerini bulmaktadırlar (2,3).
Bazı ülkelerde, hastaların %67’den fazlası reçetelerine yazılmış ilaçlarla ilgili bir veya daha fazla hataya yanlışlığa maruz kalmış (4), %46’dan fazlasında ise kabul veya taburcu olma işlemlerinde yeni ilaçlar yazılırken ilaçla tedavi hataları meydana gelmiştir (5).
Kaynak: Hasta Güvenliği Çözümleri Cilt 1 Çözüm 6 Mayıs 2007 WHO Yayınları
7. Enjeksiyon Aletlerinin Tek Seferlik Kullanımı
Dünya çapında en büyük endişelerden birisi enjeksiyon aletlerinin tekrar kullanımını nedeniyle HIV, hepatit B (HBV) ve hepatit C (HCV) virüslerinin yaygınlaşmasıdır. Bu problem gelişmekte olan ülkelerin yanı sıra gelişmiş ülkeleri de etkilediğinden küresel çaptadır ve birçok araştırma, sorunun yaygınlığını ve vahametini göstermiştir.
Birleşik Devletler Hastalık Kontrol ve Engelleme Merkezi’ne göre Birleşik Devletler’de ortaya çıkan en büyük hepatitlerden dördü doktorların ofislerindeki sağlık hizmetçilerinin iğneleri tekrar kullanmalarına ve diğer güvenli olmayan süreçlere dayanmaktadır. 2000 ile 2002 arasında New York, Oklahoma ve Nebraska eyaletlerinde HBV ve HCV salgınları 300’den fazla kişinin hastalık kapmasına neden olmuştur. Enfeksiyonlar ‘güvenli olmayan enjeksiyon kullanım uygulamaları, temelde enjektör ve iğnelerin tekrar kullanımı ya da çok dozlu ilaç ampullerinin kirlenmesinden kaynaklanmaktadır.
Dünya Sağlık Örgütü’nün geliştirdiği bir matematiksel model, 2000 yılında gelişmekte olan ve geçiş sürecinde olan ülkelerde enjeksiyon aletlerinin yeniden kullanılması, yaklaşık 22 milyon (tüm vakaların yaklaşık üçte biri) yeni HBV enfeksiyonu, 2 milyon (toplamın yaklaşık % 40’ı) HCV enfeksiyonu ve tüm dünyada yaklaşık çeyrek milyona yakın (toplamın yaklaşık % 5’i) HIV enfeksiyonu vakalarına neden olmuştur. Sadece 2000 yılında gerçekleşen enfeksiyon vakalarının, 2000 ile 2030 arasında tahmini olarak dokuz milyon yıllık yaşam kaybına ve sakatlıklara yol açması beklenmektedir. Ayrıca şırınga yapanlar, iğneleri, şırıngaları ve diğer teçhizatı paylaşanlar enfeksiyon riski altındadırlar. 2003 yılının sonunda dünya çapında, 10.3 milyonu gelişmekte olan ülkelerde yaşan olmak üzere toplam 13.2 milyon kişinin ilaç enjekte ettiği tahmin edilmektedir.
Ülkeler arasında ciddi farklılıklar olsa da Dünya Sağlık Örgütü, sahra altı Afrika’da yapılan enjeksiyonların % 18’inin sterilize edilmemiş yeniden kullanılan şırıngalar ya da iğnelerle yapıldığını tahmin etmektedir. Bununla birlikte güvenli olmayan tıbbi enjektörler Güney Asya, Doğu Akdeniz ve Batı Pasifik bölgelerinde de sıklıkla kullanıldığına inanılmaktadır. Tüm bunlar, tüm yeniden kullanılan enjeksiyonlar ve steril olmayan ekipmanların % 88’ine tekabül etmektedir. Yeniden kullanılan iğnelerin yol açtığı ciddi sonuçlar, sağlık hizmeti sunan çalışanlar arasında temel enfeksiyon kontrol tekniklerinin güçlendirilmesini gerekli kılmaktadır.
2003 yılında yayınlanan üç belge, AIDS salgınının, steril olmayan enjeksiyonlar ve kan nakilleri de dahil olmak üzere kullanılan güvenli olmayan tıbbi pratikler vasıtasıyla körüklendiğini iddia etmektedir. 15 milyar $’ın bir bölümü olarak Küresel AIDS Girişimi, Birleşik Devletler Senatosu, HIV’in yayılmasında güvenli olmayan tıbbi pratiklerin neden olmasının kanıtlanması ile ilgili son zamanlarda kamusal bir forumda ciddi tartışmaların içindedir. Sonuç olarak, Senato Afrika’da HIV/AIDS’in güvenli olmayan tıbbi enjeksiyonlar ve görülmeyen kan transferleri yoluyla yayılmasının durdurulmasına katkı sağlayacak bir değişikliği kabul etti. Senato, Birleşik Devletler federal Hükümeti’ni Afrika’daki enjeksiyon ve güvenli kan programlarına en az 75 milyon ABD doları harcamaya yönlendirmiştir.
Kaynak: Hasta Güvenliği Çözümleri Cilt 1 Çözüm 8 Mayıs 2007 WHO Yayınları (Çeviri: Fuat Man (Sakarya Üniversitesi İİBF Çalışma Ekonomisi ve Endüstriyel İlişkiler Bölümü Araştırma Görevlisi)
8. Yanlış Taraf Cerrahisini Engelleme
Her ne kadar rapor edilen vaka sayısında belirgin bir artış olmasına rağmen yanlış taraf cerrahileri (içerik yanlış bilgi, yanlış organ, yanlış taraf, yanlış implant, yanlış kişi) Frekans aralığı geniş olan olaylar değildir. Örneğin; ABD’ inde 2005 yılında Birleşik Komisyonun (JC) rapor ettiği 88 vaka vardır. Bu vakaların büyük bir kısmının önlenebilir olduğu düşünülmektedir. İletişimin yanlış tekniklerle yapılmasını ve doğru enformasyonun elde edilmesi hataların oluşmasında etkisi olmaktadır.
1980’de Amerikan Ortopedi akademisi ve Kanada ortopedi kuruluşu önleyici parametre olarak cerrahi tarafın işaretlenmesi programını geliştirtirdi ve yanlış taraf cerrahisini tanımladı. Birleşik komisyon Sentinel olayları incelemeye başladı ve bu Sentinel olayların kök neden analizleri Amerika da son 20 yıldan fazla bir süredir incelemeye başlandı. Yanlış taraf cerrahisi Sentinel olay kategorisinde en çok rapor edilen konulardan oldu. Biri 1998 yılında diğeri 2001 yılında iki Sentinel olay ikaz mektupları yayınlandı. 2003 yılında Birleşik komisyon ulusal hasta güvenliği hedefleri bağlamında üç şartla gereklilik haline getirildi.
Kaynak: Hasta Güvenliği Çözümleri Cilt 1 Çözüm 4 Mayıs 2007 WHO Yayınları
9.İsmi Ve Söylenişi Benzer İlaçlarla İlgili Rakamlar
Ayrıntılar için www.hastaguvenligimiz/cozum1 e bakınız.
